LETTERS IN STEEN EN PORTUGAL

WELKOM - SEJA BEM-VINDO

Van Jeroen Boudens leerde ik letters in steen verwerken. Muziek bracht mij naar Portugal waar ik verliefd werd op het land, zijn inwoners en fado. Van deze passies heb ik een cocktail gemaakt, met behoorlijk wat muziek toegevoegd. Welkom op deze blog waar je hopelijk ook jouw ding vindt.

Jeroen Boudens ensinou-me a escultura das letras em pedra. A música trouxe me a Portugal onde apaixonei-me pelo paÍs, pelos habitantes e pelo fado. Destas paixões fiz um cocktail, colocando bastante música. Seja bem-vindo neste blog e espero que vá gostar. (Sou belga, então peço desculpa por erros de tradução)

11 feb. 2016

UM POUCO MAIS - Rogério Charraz feat. Ricardo Carriço

In het kader van Belmundo Festival komt er ook een geactualiseerde voorstelling van 'Wat als fado niet bestond?', een wandeling door de hedendaagse Portugese muziekscene, met Fado in de schaduw.
Zowat een derde van de video-clips werd vernieuwd en ook deze artiest heeft de selectie niet overleefd.
No âmbito do Festival Belmundo, também vai haver a apresentação atualizada de 'E se não existisse o fado?', um passeio pela cena da música Portuguesa contemporânea, com o Fado na sombra.
Quase um terço dos clipes de vídeo foi renovado e este artista também não sobreviveu a selecção.



Benieuwd naar wie er in de plaats staat? Kom dan op 6 maart naar de Stadsschouwburg in Brugge, daar hoort u er alles over.
Quer saber por quem foi substituído? Vem ver no Teatro Municipal Brugense no dia 6 de Março, onde poderá ouvir tudo sobre isso.



28 jan. 2016

MON OEIL (M’n oog)
MON OEIL (O meu olho)
Ondanks de kou van vorige week (ook in mijn atelier…) heb ik toch deze steen kunnen afwerken. 
Apesar do frio na semana passada (mesmo no meu atelier...) consegui acabar esta pedra. 

En zeg nu alsjeblief niet “Mon Oeil”! Het zou betekenen dat u eigenlijk wil zeggen ‘Laat me niet lachen’ of ‘Maak dat de kat wijs’.
E agora, por favor não me diga “Mon Oeil”! Isso significaria que você realmente quer dizer ‘Vai contar essa a outro’ ou ‘A mim não me faz o ninho atrás da orelha’.

De uitdrukking ‘Mon oeil’ betekent dus dat men de gesprekspartner niet gelooft en zou dateren uit de late negentiende eeuw. Het zou gaan om een afgekorte vorm van ‘Il n'y en a pas plus que dans mon oeil(Er is niets meer dan wat in mijn oog is) en werd gebruikt om aan te duiden dat het oog niets waarneemt, dus dat wat de persoon zegt moet fout zijn.
A frase ‘Mon oeil’ significa que uma pessoa não acredita no interlocutor e provavelmente data do final do século XIX. Seria uma forma abreviada de ‘Il n'y en a pas plus que dans mon oeil’ (Não há nada mais do que há no meu olho) e foi usado para indicar que o olho não observa nada, de modo que o que a pessoa está a dizer deve ser errado.

Bij het gebruik van ‘Mon oeil’ wordt ook vaak ter verduidelijking de vinger naar het oog gebracht.

Quando se utiliza ‘Mon oeil’ muitas vezes também -para acentuar- traz-se o dedo ao olho.

12 jan. 2016

CAROLINA VERVANGT CUCA ROSETA OP BELMUNDO FESTIVAL IN BRUGGE
CAROLINA SUBSTITUI CUCA ROSETA NO FESTIVAL BELMUNDO EM BRUGES
Cuca Roseta is zwanger en dit zal haar beletten om in maart de vliegreis naar België te maken. Dus werd voor het Belmundo festival (5-19 maart) uitgekeken naar een waardige vervangster en het werd de jonge, maar bijzonder getalenteerde, fadozangeres Carolina.
Cuca Roseta está grávida e isso vai impedi-la de fazer uma viagem de avião à Bélgica em março. Por isso o festival Belmundo (5-19 de março) foi à procura de um substituto digno, e vai ser Carolina, uma fadista jovem mas extremamente talentosa.
     
Enkele dagen voor de tiende verjaardag van de Anjerrevolutie werd in het Duitse Hamburg Lina Cardoso Rodrigues geboren, dochter van Portugese emigranten. Slechts 5 maanden oud kwam ze naar Portugal, meer bepaald naar Aveleda in Trás-os-Montes, waar haar ouders al vandaan kwamen. Al heel jong leerde vader haar fados en zong moeder haar populaire Portugese volksliedjes voor. Op haar 10de verhuisde de familie naar Porto en Lina schreef zich in voor het Kinderkoor van de Opera van Porto, waar ze iets later al op de planken stond.
Poucos dias antes do décimo aniversário da revolução dos cravos nasceu em Hamburgo (Alemanha) Lina Cardoso Rodrigues, filha de emigrantes portugueses. Veio para Portugal com apenas 5 meses, mais propriamente para Aveleda em Trás-os-Montes, a terra dos seus pais. Desde muito cedo o pai ensinava-lhe fados e a mãe cantava-lhe músicas do cancioneiro popular português. Quando tinha 10 anos a família mudou-se para o Porto e Lina inscreveu-se no ‘Coro Infantil do Círculo Portuense de Ópera’, onde se estreou no palco pouco depois.

Als 15-jarige trok ze naar de Faculteit Schone Kunsten van de Universiteit in Porto en studeerde terzelfdertijd zang in het Conservatorium. Van haar moeder ‘ontvreemdde’ ze de platen van Amália om die ontelbare keren te gaan beluisteren. Ze was in de ban van Amália en legde zich toe op de klank, de schoonheid en manier van zingen van de grote fadista. Toen een vriendin haar uitnodigde op een Fado avond in een bar in Porto zong ze er de fados die ze uit het hoofd kende en maakte indruk op alle aanwezigen. Ze bleef er zingen op donderdagavond en leerde er verschillende artiesten kennen, waaronder ook António Zambujo en Miguel Araújo. Op dat moment, 18 jaar oud, besloot ze om voor het zingen te gaan.
Aos 15 anos, frequentou a Faculdade de Belas Artes da Universidade do Porto e ao mesmo tempo estudava Canto no Conservatório. Da mãe ‘roubava’ os discos de Amália para os escutar vezes sem conta. Foi Amália que a cativou e rendou-se assim ao timbre, beleza e modo de cantar da grande fadista. Uma amiga convidou–a numa noite de Fado realizado num bar do Porto, onde cantou os únicos três fados que sabia de cor, impressionando todos os presentes. Ficou por lá, a cantar às quartas-feiras e por ali conheceu também António Zambujo, Miguel Araújo e vários outros artistas. Foi nesse preciso momento, com 18 anos, que decidiu começar a cantar.

In 2005 werd ze uitgenodigd door Filipe la Feria om de rol van de jonge Amália Rodrigues te vertolken in de musical ‘Amália’ en later om de cast te vervoegen van ‘Canção de Lisboa’, deze keer in de rol van Beatriz Costa. Later nodigt Mária Pacheco, ‘meester’ op de Portugese gitaar, haar als vaste fadista uit in zijn ‘Clube de Fado’, één der meest prestigieuze huizen in Lissabon. Hier is ook Cuca Roseta kind aan huis. Met Mario Pacheco debuteert Carolina ook op het internationale podium, met een voostelling in Warschau. In 2011 daagt ze ook in België op wanneer de film ‘De Consul van Bordeaux’ in première gaat. Daarin heeft ze een kleine rol als zangeres en leent ook haar stem voor de soundtrack met muziek van de Belgische componist Henri Seroka. De film is een belangrijke Portugese productie en gaat over de diplomaat Sousa Mendes die ook ‘de Portugese Schindler’ wordt genoemd omwille van het redden van duizenden levens in de 2de wereldoorlog.
Em 2005 Lina é convidada por Filipe la Feria para interpretar a jovem Amália Rodrigues no musical ‘Amália’ e mais tarde a integrar o elenco da ‘Canção de Lisboa’, desta vez interpretando Beatriz Costa. Mais tarde Mário Pacheco, mestre da guitarra portuguesa, convida-a para o elenco da sua casa, o ‘Clube de Fado’, uma das mais prestigiadas casas de Lisboa. Neste local a Cuca Roseta também está como na sua própria casa. Com Mário Pacheco, Carolina estreou-se no palco internacional, num espetáculo em Varsóvia. Em 2011 chegou à Bélgica quando em Bruxelas estreou o filme ‘O Cônsul de Bordéus’. Neste fez um pequeno papel como cantora e deu a sua voz na banda sonora, com música do compositor belga Henri Seroka. O filme é uma produção portuguesa de maior importância que trata do diplomata Sousa Mendes, chamado de ‘o Schindler português’ por ter salvado a vida de milhares de pessoas na 2ª guerra mundial.

In 2014 brengt ze onder de naam Carolina haar gelijknamig debuutalbum uit, met Ricardo Cruz als producer. Cruz werkte al als producer voor o.a. António Zambujo en streeft ernaar om de plaat zo Portugees mogelijk te maken, overtuigd van de noodzaak tot bevestiging dat Fado heden ten dage effectief Portugees is. Op de plaat zingt Carolina fadonummers uit het bekende repertoire, maar ook nieuwe nummers van Fernando Pinto do Amaral en António Zambujo. Als hommage aan haar familiale roots neemt ze ‘Fado Transmontano’ op, een nummer van Ary dos Santos. Uit Brazilië haalt ze met ‘Lua Branca’ een ‘lusofone’ kruising met muziek van de componiste Chiquinha Gonzaga.  
Em 2014 edita sob o nome de Carolina o álbum de estreia homónimo, sendo Ricardo Cruz o produtor do disco. Cruz já foi produtor musical de António Zambujo, entre outros, e fez questão de tornar o disco o mais português possível, sentindo a necessidade da afirmação que hoje em dia o Fado é efetivamente português. No disco Carolina canta fados conhecidos do repertório e inéditos de Fernando Pinto do Amaral e de António Zambujo. Numa homenagem às raízes familiares a fadista gravou ‘Fado Transmontano’, tema de Ary dos Santos. Do Brasil, ‘num cruzamento lusófono’, registou ‘Lua Branca’ com música da compositora Chiquinha Gonzaga.

In sommige nummers horen we een fluit, een doedelzak maar ook Portugese traditionele percussie zoals de Portugese trommel en de bassdrum uit Lavacolhos. In andere nummers is er een eenvoudige triangel, een trompet of een klassieke gitaar, meesterlijk bespeeld door de Kaapverdische muzikant Jon Luz. Op die manier wordt de plaat een balsem van Portugese muziek en terzelfdertijd een terecht eerbetoon aan de Fado. Over het album zei Carolina in een interview: “Deze cd heeft een sombere, meer nostalgische kant, maar ook een vrolijke kant – dit zijn de twee gezichten van de fado”.
Em alguns temas ouvimos a flauta, a gaita-de-foles mas também a percussão tradicional portuguesa, tais como a caixa portuguesa, o bombo de Lavacolhos. Noutros temas há a presença dos simples ferrinhos, do trompete ou a guitarra clássica magistralmente tocada pelo músico cabo-verdiano Jon Luz. Assim o disco torna-se um bálsamo de música portuguesa e ao mesmo tempo uma justa homenagem ao Fado. Sobre o álbum Carolina disse numa entrevista: “Este CD tem um lado lunar, mais nostálgico, mas também um lado radioso - são as duas metades do fado”.

Over Carolina wordt gezegd dat de ze stem is die Fado nog ontbrak. Zij zal zonder twijfel bevestigen als één van de grote fadistas en dit wordt al aangekondigd door het feit dat ze op 27 februari op de planken van het Cultureel Centrum in Belém staat, in het kader van ‘Há Fado no Cais’. Daar staan ook grote namen uit de fado geprogrammeerd, zoals Marco Rodrigues, Camané, Raquel Tavares, Helder Moutinho en Pedro Moutinho. Het CCB stelt haar als volgt voor: “Als er fadistas van de jongere generatie zijn die indruk maken en de actualiteit maken, dan hoort Carolina daar bij. Haar gelijknamige debuutplaat is zo briljant dat ze van een uitzonderlijke maturiteit getuigt, alsof het gaat om een plaat uit het toppunt van haar carrière”.
Sobre Carolina diz-se que é a voz que faltava ao Fado. Irá certamente afirmar-se como uma das grandes fadistas e isso anuncia-se pelo facto de que no 27 de fevereiro vai subir o palco do Centro Cultural de Belém, no quadro de ‘Há Fado no Cais’ em que apresentam-se também grandes nomes do fado como Marco Rodrigues, Camané, Raquel Tavares, Helder Moutinho e Pedro Moutinho. O CCB apresenta-a assim: “Se há fadistas na nova geração que impressionam e marcam a atualidade, certamente Carolina faz parte dela. O seu álbum de estreia, homónimo, é tão brilhante que nos apresenta uma maturidade invulgar, quase como se de um disco de topo de carreira se tratasse”.




23 dec. 2015

WINNARES VAN ‘OSCAR’ KLASSIEKE MUZIEK IN BRUGGE
VENCEDORA DE ‘ÓSCAR’ DA MÚSICA CLÁSSICA EM BRUGES
De Portugese pianiste Maria João Pires won in september de Gramophone award voor het beste concert van het jaar. Dit Britse magazine is één van de belangrijkste referenties binnen de klassieke muziekwereld en de prijs wordt dan ook zowat als de ‘oscar’ van de klassiek muziek beschouwd. Ze kreeg de prijs voor de opname van het 3de en 4de pianoconcert van Beethoven, samen met het Zweeds Radio Symfonieorkest, gedirigeerd door Daniel Harding.
Em setembro a pianista portuguesa Maria João Pires ganhou o prémio Gramophone para melhor concerto do ano. Esta revista britânica é uma das principais referências no mundo da música clássica e o prémio é quase considerado o ‘Oscar’ da música clássica. Recebeu o award pela gravação dos Concertos n.° 3 e n.° 4, de Beethoven, com a Sinfónica da Rádio Sueca, dirigida por Daniel Harding.

De Awards van het tijdschrift Gramophone worden sinds 1977 in Londen jaarlijks toegekend in de maand september en bekronen uitsluitend opnamen die sinds de zomer van het voorafgaande jaar zijn uitgekomen. Onderverdeeld in 17 categoriën (12 voor de opnamen en 5 speciale awards) worden ze algemeen beschouwd als de Oscars van de klassieke muziek op wereldvlak. 
Os prémios da revista Gramophone são atribuídos anualmente desde 1977, sempre no mês de setembro, em Londres, e destinam-se a premiar exclusivamente gravações editadas desde o verão do ano anterior. Divididos em 17 categorias (12 de gravações e cinco prémios especiais), são considerados comummente como os óscares da música clássica mundial.

Op 30 januari 2016 speelt ze in het Brugse Concertgebouw en gaat er in duet met Julien Libeer, een jonge Belgische pianist met wie ze regelmatig het podium deelt. Zo stonden ze al samen in het Palaú de la Musica Catalana (Barcelona) en het Auditorio Nacional (Madrid). Over hem zegt Maria João Pires: “De complete muzikant, die op elk muzikaal moment een grondige kennis van het werk, een solide intellect en een onfeilbaar instinct voor het onvatbare verenigt”.

No sábado, 30 de janeiro 2016 vai tocar no Concertgebouw em Bruges, em dueto com Julien Libeer, um jovem pianista belga com quem partilha frequentemente o palco. Já atuaram juntos no Palau de la Música Catalana em Barcelona e no Auditório Nacional de Madrid. Maria João Pires diz sobre ele: “O músico completo, que em cada momento musical reúne um conhecimento profundo da obra, um intelecto sólido e um instinto infalível para o inatingível.

22 dec. 2015

OVER PORTUGESE SUBTILITEIT EN SPAANSE SCHOONHEID
SOBRE SUBTILEZA PORTUGUESA E BELEZA ESPANHOLA

Júlio Resende en Sílvia Pérez Cruz – Lágrima.
De Portugese pianist, met 5 sterren ‘Choc-Disc’ gelauwerd door het prestigieuze Franse tijdschrift Classica, heeft een nieuw album met als titel ‘Fado & Further’.
De plaat is volledig live, “als een trapeze zonder net, maar ook zonder  denken aan vallen”, zegt de pianist.
Zonder de beveiliging die een studio eigenlijk is, werd dit album opgenomen tijdens concerten van de tournée die Júlio Resende maakte in 2014-2015.
Júlio Resende e Sílvia Pérez Cruz – Lágrima.
O pianista português, galardoado com 5 estrelas ‘Choc-Disc’ pela prestigiada revista Classica - France, tem novo disco com o nome ‘Fado & Further’.
É um disco totalmente ao vivo, “como um trapézio sem rede, mas também sem pensar em cair”, diz o pianista.
Sem as proteções do estúdio, este disco foi gravado durante os concertos da tournée que Júlio Resende realizou entre 2014 e 2015.

De schijf bestaat uit twee delen. Het eerste solo, waarbij de pianist ons nieuwe inzichten brengt over het fado-lied, een nieuwe song en een Spaans traditioneel thema. Op een ander deel is er de medewerking van Silvia Pérez Cruz, die met Resende zong op het concert in Gulbenkian, en die door critici en de publieke opinie wordt beschouwd als beste zangeres in Spanje op dit moment. Sommigen in de Spaanse media beschouwen haar al als het grootste muzikale evenement van de Spaanse muziek in de 21ste eeuw.
De tijd zal het uitwijzen, maar Resende herinnert zich goed te “zien dat de grote aula van Gulbenkian aan haar voeten lag op het einde van het derde nummer we speelden”.
O disco conta com duas partes, uma a solo, em que o pianista nos traz novas visões sobre o cancioneiro fadista, um tema original, e um tema tradicional hispânico, e outra parte com a participação da ‘(en)cantante’ Sílvia Pérez Cruz que cantou com Resende no concerto na Gulbenkian, e é considerada pela crítica e a opinião pública a melhor cantora de Espanha neste momento. Há já na imprensa espanhola quem a considere o grande acontecimento musical da música espanhola no séc. XXI.
O tempo falará por si, mas Resende lembra-se bem de “ver o grande auditório da Gulbenkian todo de pé, ao fim da terceira música que tocámos”.

‘Júlio Resende - Ao Vivo - Fado & Further’ bevat ook een bijzonder voorwoord van de actrice Sandra Barata Belo [nvdr: die de rol van Amália Rodrigues speelde in de laatste film over de fadista], een intense getuigenis.
Júlio Resende kreeg de erfenis van Carlos Paredes en Amália, en uit zijn vingers vloeide een nieuwe benadering van Fado.
‘Júlio Resende - Ao Vivo - Fado & Further’ inclui ainda um prefácio original da atriz Sandra Barata Belo [N.E.: que interpretou o papel de Amália Rodrigues no último filme sobre a fadista], um testemunho intenso.

Júlio Resende recebeu a herança de Carlos Paredes e Amália, e dos seus dedos saiu uma nova abordagem ao Fado.
Lágrima
Cheia de penas
cheia de penas me deito
e com mais penas
com mais penas me levanto.    

No meu peito
já me ficou no meu peito
este jeito
o jeito de te querer tanto.

Desespero
tenho por meu desespero
dentro de mim
dentro de mim um castigo.        

Não te quero
eu digo que não te quero
e de noite
de noite sonho contigo. 

Se considero
que um dia hei-de morrer
no desespero
que tenho de te não ver.

Estendo o meu xaile
estendo o meu xaile no chão
estendo o meu xaile
e deixo-me adormecer.   

Se eu soubesse
se eu soubesse que morrendo
tu me havias
tu me havias de chorar   

Uma lágrima
por uma lágrima
por uma lágrima tua
que alegria me deixaria matar. 
                               © Amália Rodrigues
Traan
Vol van treurnis
vol van treurnis ga ik slapen
en met nog meer treurnis
nog meer treurnis sta ik op.

Want hier van binnen
hier van binnen zit het
deze obsessie
deze tomeloze obsessie voor jou.

Wanhoop
tot mijn wanhoop
wordt ik hier van binnen
hier van binnen gekweld.

Ik hou niet van jou
ik zeg toch dat ik niet van je hou
maar ‘s nachts
‘s nachts droom ik van jou.

Als ik bedenk
op een dag te moeten sterven
in wanhoop
omdat ik jou nooit zie.

Ik ontvouw mijn halsdoek
ik ontvouw mijn halsdoek op de grond
ik ontvouw mijn halsdoek
en wacht op de slaap.

Als ik wist
als ik wist dat mijn dood
me bij jou bracht
jou aan het wenen bracht.

Één traan,
voor één traan
voor één traan van jou
laat ik me met plezier afmaken.
               © Amália Rodrigues  - eigen vertaling